વૈદિક તત્વજ્ઞાનનો સૌથી પહેલો સિદ્ધાંત કહે છે કે “સત્ય અને આનંદ એક બીજાના સમાનર્થી છે.” એટલે કે જ્યાં સત્ય છે ત્યાં જ નિત્ય આનંદ છે. જ્યાં સત્ય નથી ત્યાં નિત્ય આનંદ પણ નથી. અહીં મૂળ ધાતુ “સત્” છે. “સત્” ધાતુથી “સત્ય” અને “સદ્દગતિ” એમ બંને શબ્દો બન્યાં છે. “સત્ય” શબ્દમાં “સત્” ધાતુ ‘સત્ય’નું સુચન કરે છે અને “સદ્દગતિ” શબ્દમાં “સત્” ધાતુ ‘આનંદ’ નું સુચન કરે છે. વૈદિક તત્વજ્ઞાનના માળખાનો મૂળ આધાર જ છે “સત્ય એટલે આનંદ”.

વાસ્તવમાં, “સત્યનું ગ્રહણ અને અસત્યનો પરિત્યાગ દ્વારા આનંદની પ્રાપ્તિ કરતા રહેવું” એ મનુષ્ય જીવનનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે. “સત્યની શોધ કરી આનંદ પ્રાપ્ત કરવાની તીર્વ ઈચ્છા” જ આ સંસારના ગહન રહસ્યોને ઉકેલવા માટે થતા તમામ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો પાછળનું મુખ્ય કારણ છે. સત્યની શોધ કરતા રહેવાનો મનુષ્યનો આ વિશિષ્ટ અને સહજ ગુણ જ મનુષ્યને મનુષ્ય બનાવે છે. સંસ્કૃત ભાષમાં “મનુષ્યનો” અર્થ જ “સત્યનું વિશ્લેષણ કરી તેને ગ્રહણ કરનાર વ્યક્તિ” તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.

આનંદનનો ભ્રમ

પણ આપણાં અનુભવો એમ કહે છે કે અજ્ઞાનતા અને ભ્રમ પણ કોઈક વાર આનંદ આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મનોરંજનનો આખો વ્યવસાય અને મોટા ભાગના ધર્મ સંપ્રદાયો પોતાનો ધંધો ચાલુ રાખવા માટે કાતો લોકોની અજ્ઞાનતાનો લાભ ઉઠાવે છે અથવા તો તેમને ભ્રમમાં નાખે છે. મુર્ખ અને અજ્ઞાન લોકો પણ આવા ભ્રમનો આનંદ માણતા જોવા મળે છે.

“ભ્રમ અને અજ્ઞાનતાથી પણ આનંદની પ્રાપ્તિ થાય છે” તે વાત “સત્ય અને આનંદ એક બીજાના સમાનર્થી છે” એ વૈદિક સિદ્ધાંતથી વિપરીત જણાય છે. સત્યજ્ઞાનથી પણ આનંદ મળે અને અજ્ઞાનતાથી પણ આનંદ મળે એ બંને વાત સાચી ન હોય શકે.

અજ્ઞાનતા અને ભ્રમને કારણે મળતો આનંદ કેટલાંક તથાકથિત તત્વજ્ઞાનીઓને એમ માનવા માટે મજબુર કરી દે છે કે આનંદ એ તો માત્ર અનુભવ કરવાનો હોય. સત્ય-અસત્ય કે સાચા-ખોટાને આનંદ સાથે કાઈ લેવાદેવા નથી. જો આવા લોકોને સીમિત દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો તેમની વાત ક્યારેક સાચી પણ લાગે છે.

વૈદિક તત્વજ્ઞાનના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને સમજી લીધા પછી આપણે આ દેખીતા વિરોધાભાસને ધ્યાનમાં લઈશું. પણ સંકેત ખાતર આપણે અહીં એ વાત સમજી લઈએ કે સત્ય અને આનંદ બે સ્થિર બિંદુઓ નથી. સત્યજ્ઞાનથી આનંદની પ્રાપ્તિ કરતા રહેવી એ જીવનની સહજ પ્રક્રિયા છે. સત્યજ્ઞાનથી આનંદની પ્રાપ્તિ કરતા રહેવી એ જ સાચી પ્રગતિ છે. આમ પરિભાષિત રીતે કહીએ તો, “જ્ઞાન” એ “સત્ય = આનંદ” તરફ લઇ જતી પ્રક્રિયાનું જ બીજું નામ છે.

અજ્ઞાન અને મુર્ખ લોકો ભ્રમનો આનંદ માણતા જોવા મળે છે કારણ કે તેઓએ પોતાની ભ્રષ્ટ બુદ્ધિ, ક્ષીણ થયેલી સમજશક્તિ અને અજ્ઞાનતાને કારણે ભ્રમને જ સત્ય માની લીધેલું હોય છે. જ્યાં સુધી તેમને ભ્રમ સત્ય લાગે અને અજ્ઞાનતા જ્ઞાન લાગે ત્યાં સુધી તેઓ મીથ્યાનંદ માણે છે. પણ જયારે તેમનું જ્ઞાન અને સમજશક્તિ વધે છે, જ્યારે તેમને સત્ય અને ભ્રમનો ભેદ સમજાય છે, ત્યારે તેઓનો મીથ્યાનંદ પણ સમાપ્ત થઇ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, બાલ્યાવસ્થામાં આપણને સ્વીચ-બોર્ડમાં આંગળીઓ મુકવામાં પણ આનંદ આવતો હતો. પણ ઉંમરની સાથે આપણું જ્ઞાન અને આપણી સમજશક્તિ વધવાથી સ્વીચ-બોર્ડમાં આંગળીઓ મુકવામાં આપણને આનંદ આવતો નથી. આપણને આપણી મૂર્ખતાનું ભાન થાય છે. જ્ઞાન વધવાની સાથે સાથે આપણી રહેણી-કરણી, ખોરાકની પસંદગી, વર્તન, વાંચનની આદતો, શોખ અને આપણી મહત્વાકાંક્ષામાં પણ ભારે પરિવર્તન આવે છે. “આથી આપણને એ જ વસ્તુઓ આનંદ આપી શકે છે જે વસ્તુઓ આપણાં વધેલા જ્ઞાનના સ્તરને અનુકુળ હોય.”

એક જ પ્રકારનો આનંદ કાંટાળો લાવે છે

હવે એ વાત પણ સાચી છે કે એક જ પ્રકારનો અને કોઈપણ બદલાવ, વિવિધતા કે વૃદ્ધિ વગર વારંવાર મળતો આનંદ અરુચિ પેદા કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો આપણે સ્વાદિષ્ટ ગુલાબજાંબુ રોજ જ ખાતા રહીએ તો ગુલાબજાંબુ ખાવાનો આનંદ ધીરે ધીરે મરતો જાય છે. આપણને બીજી કોઈ મીઠાઈ ખાવાનું મન થાય છે. નાનું બાળક પણ અનુક સમય પછી પથારીમાં સુઈ રહીને કંટાળી જાય છે. હવે તે ઉભું થઇ ચાલવા માંગે છે. તે બીજી ઘણી વસ્તુઓ જાણવા અને સમજવા માંગે છે. અને તે આ બધું ગમે તેટલી વાર પડી જવા છતાં કે ઈજા પામવા છતાં પણ કરે છે. જ્યાં સુધી તે ઉભો થવા, ચાલવા, દોડવા, અને કુદકા મારવા સક્ષમ નથી બનતો ત્યાં સીધું તે હાર નથી માનતો.

વિકાસ પામવાનો અને પ્રગતિ કરવાનો જીવાત્માનો સહજ ગુણ બાળકોમાં સૌથી વધુ પ્રબળ હોય છે.

હું અસત્યનો ત્યાગ કરી સત્ય = આનંદ તરફ આગળ વધુ.

To purchase the book kindly visit:

આનંદમય જીવનનું વિજ્ઞાન

આનંદમય જીવનનું વિજ્ઞાન

વેદ અનુસાર નિત્ય આનંદ અને અસીમિત સફળતા પ્રાપ્તિની સહજ જીવન પ્રક્રિયા સમજાવતી પુસ્તક.

Order Now!
About the Book
પુસ્તક પરિચય
 

શું તમે ઉદ્દેશ્યહીન જીવનથી હતાશ થઇ ચૂક્યાં છો?

શું તમે જીવનને સાર્થક બનાવવા માંગો છો?

શું તમે તમારી અસુરવૃત્તિઓ અને ખરાબ આદતોને છોડવા માંગો છો?

શું તમે આત્માના અવાજને સંભાળવા માટે સક્ષમ થવા માંગો છો?

શું તમે જીવનમાં અકલ્પનીય આનંદ અને સફળતા પ્રાપ્ત કરવા માંગો છો?

જો આ પ્રશ્નોના જવાબ હા હોય તો આ પુસ્તક તમારા માટે છે. આ પુસ્તક તમારો સાચો પથપ્રદર્શન પુરવાર થશે. જ્યારે આ પુસ્તકમાં સમાવિષ્ટ જ્ઞાન અનુસારના કર્મો તમે ઉત્સાહપૂર્વક કરવા લાગશો ત્યારે તમારું જીવન ઉદ્દેશ્યપૂર્ણ, સાર્થક અને આનંદિત બની જશે.

“આનંદમય જીવનનું વિજ્ઞાન” જીવન અને આ ગતિશીલ જગત વિશેના મૂળભૂત પ્રશ્નોના સંતોષકારક જવાબ આપી આ જગતમાં આપણી શી ભૂમિકા હોવી જોઈએ તે સમજાવે છે.

આ પુસ્તકને ત્રણ ભાગમાં વિભાજીત કરવામાં આવી છે.

“સત્ય અને આનંદ એક જ સિક્કાની બે બાજુ છે” તેમ કહી પુસ્તકનો પહેલો ભાગ જ્ઞાનપ્રાપ્તિ અને જ્ઞાનવૃદ્ધિની પૂરી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કામ કરે છે તેની સમજ આપે છે.

પુસ્તકનો બીજો ભાગ આપણાં જીવનને સાર્થક કરવા માટે આ જ્ઞાનને આત્મસાત્ કરી તેનું વ્યવહારિક જીવનમાં કેવી રીતે અમલીકરણ કરવું તે શીખવાડે છે. આ ભાગમાં આત્માના અવાજની અવગના કરી, જગતની ભૌતિક વસ્તુઓ પાછળ આંધળી દોટ મુકવાથી આપણે કેવા માઠા પરિણામો ભગાવવા પડે છે તેની પણ ચર્ચા કરવમાં આવી છે.

જ્ઞાન પ્રાપ્તિ, જ્ઞાન વૃદ્ધિ અને તે અનુસારના શ્રેષ્ઠત્તમ કરવા માટે આપણને જે સાધાન સંસાધનોની એટલે કે ઉર્જા, બુદ્ધિ, મનોવૃત્તિ, આત્મબળ અને મનોબળની જરૂર પડે છે, તે સાધાન સંસાધનો આપણને આ જ ક્ષણે કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય તેની પ્રક્રિયા પુસ્તકના ત્રીજા ભાગમાં સમજાવવામાં આવી છે.

પુસ્તકમાં આપેલા જ્ઞાનને આત્મસાત્ કરવાથી તમારી મનોવૃત્તિ અને વિચારધારામાં સકારાત્મક બદલાવ આવશે.  અને તમે ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં હશો, પણ આ જ ક્ષણે તમને આનંદ, સંતોષ અને ઉદ્દેશ્યપુર્ણતાની અનુભૂતિ થશે.

તો ચાલો, નિત્ય આનંદ અને અસીમિત સફળતા પ્રાપ્તિની સહજ જીવન પ્રક્રિયા શીખીએ!

Details
Author:
Series: Vedic Self-Help
Genre: Gujarati
ASIN: B07SL254NM
Preview

Liked the post? Make a contribution and help revive Dharma.

Disclaimer:  We believe in "Vasudhaiv Kutumbakam" (entire humanity is my own family). "Love all, hate none" is one of our slogans. Striving for world peace is one of our objectives. For us, entire humanity is one single family without any artificial discrimination on basis of caste, gender, region and religion. By Quran and Hadiths, we do not refer to their original meanings. We only refer to interpretations made by fanatics and terrorists to justify their kill and rape. We highly respect the original Quran, Hadiths and their creators. We also respect Muslim heroes like APJ Abdul Kalam who are our role models. Our fight is against those who misinterpret them and malign Islam by associating it with terrorism. For example, Mughals, ISIS, Al Qaeda, and every other person who justifies sex-slavery, rape of daughter-in-law and other heinous acts. Please read Full Disclaimer.
Previous articleQ&A session on Life, purpose, God and Karma with Agniveer in Delhi!
Next articleमहाराणा प्रताप
"મુક્તિના એકમાત્ર સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય સાથે જીવાતું, શ્રેષ્ઠત્તમ કર્મોયુક્ત, સાદું, સરળ અને સંતુલિત જીવન એ જ જીવન જીવવાનો ઇષ્ટતમ માર્ગ છે. આ સિવાયનું બાકીનું બધું જ અમુલ્ય સમય અને ઉર્જાની બરબાદી છે." આ જીવન મંત્ર સાથે મિશન અગ્નિવીરને પોતાનું જીવન સમર્પિત કરતી એક જીવાત્મા.
    • Brother Sudhir,
      This is very good question we all should ask. I have briefly tried to explain here.

      Any action which gives you bliss and is in line with your inner voice(not instinct) is the right action. So smoking habit is due to your instinct but to know from inside that smoking is harmful is your inner voice.

      Any activity which is against Dharma is wrong and all Dharmic activities are right. http://agniveer.com/religion-vedas-gu/ article summaries Dharmic activities.

      Also any action driven by Avidhya or ignorance is wrong. Now the question comes what is avidhya?
      To consider temporary to be permanent and vice verse is avidhya.
      To consider impure as pure and vice verse is avidhya.
      To consider sorrow as happiness and vice versa is avidhya.
      To consider inert as conscious as vice verse is avidhya.