હવે અહીં એક સ્વાભાવિક શંકા ઉદ્દભવી શકે કે જ્ઞાન જેટલું વિસ્તારમાં અનંત છે તેટલું જ ઊંડાણમાં પણ અનંત છે. જ્ઞાન કોઈ વિષય વસ્તુ સુધી જ માર્યાદિત નથી. દરેક મનુષ્ય દરેક ક્ષણે કોઈ ને કોઈ પ્રકારે જ્ઞાન ગ્રહણ કરતો જ રહેતો હોય છે. આતંકવાદીઓ કે ચોર-લુંટારાઓ પણ રોજ ને રોજ કશુક નવું શીખતા જ રહે છે. થોડો ઊંડો વિચાર કરીએ તો આપણને ખ્યાલ આવી જશે કે વાસ્તવમાં જ્યાં સુધી આપણી જ્ઞાન ઇન્દ્રિયો સક્રિય છે અને મગજ ક્રિયાશીલ છે, ત્યાં સૂધી આપણી જ્ઞાન ગ્રહણ કરવાની પ્રક્રિયામાં એક ક્ષણ માટે પણ અવરોધ આવતો નથી.

ઇન્દ્રિયો દ્વારા ગ્રહણ થયા બાદ મગજ દ્વારા પ્રક્રિયા કરવામાં આવતી એવી દરેકે દરેક માહિતી એક નવું “જ્ઞાન” જ છે. આમ થોડો ઊંડો વિચાર કરીએ તો આપણને સમજાઈ જશે કે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિઅને અભ્યાસ એ તો મનુષ્યનો સ્વાભાવિક ગુણ છે. તો શું આનો અર્થ એ થાય કે મારે દરેકેદરેક વિષય કે વસ્તુનો અભ્યાસ કરતા જ રહેવું? અને શું આમ કરવાથી જ મને વધુ ને વધુ આનંદ મળતો રહેશે?

આ પ્રશ્નનો જવાબ હા પણ છે અને ના પણ છે. જો આપણને નવી આવડત શીખવાની અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની ઝંખના હોય તો નવી આવડત શીખવાની અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા જ સ્વયં આપણને આનંદ આપશે. ભલે ને પછી આ જ્ઞાન અને આવડત ગમે તે હોય. જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની મહત્વાકાંક્ષા જેટલી વધુ પ્રબળ, તેટલો જ વધુ આનંદ. પણ આપણે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે આપણાં જીવનનું મૂળ લક્ષ્ય તો પરમ આનંદને પામવાનું છે. એટલે કે મોક્ષ મેળવવાનું છે. આથી મેળવેલું જ્ઞાન જો આપણને પરમ આનંદ તરફ ન લઈ જતું હોય તો આપણે સમય વેડફી રહ્યાં છીએ તેમ માનવું. અને કોઈપણ પ્રકારની વ્યર્થતા કે વેડફાઈ આપણને દુ:ખ જ આપશે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો બધાં જ પ્રકારનું જ્ઞાન અને જ્ઞાન મેળવવાની બધી જ પ્રક્રિયાઓ આપણને પરમ આનંદ આપતી નથી.

આ ઓગણીસમી સદીમાં રમાતી “ફારસી રાજકુમાર”ની રમત જેવું છે. જેમાં રાજકુમાર ભુલભુલામણીમાં ફસાયેલો હોય છે અને રાજકુમારીનું અપહરણ કરી ગયેલા વઝીરને હરવીને માત્ર ૩૦ જ મીનીટમાં રાજકુમારે ભુલભુલામણીના અલગ-અલગ સ્તરોમાંથી બહાર આવવાનું હોય છે. જોવા જઈએ તો આ રમતમાં બધાં જ સિપાઈઓ સાથે લડાઈ કરીને તેમને હરાવવામાં મઝા આવી શકે છે. કુદકા મારવામાં, દીવાલો તોડવામાં, લટકવામાં, જાદુઈ પીણાંઓનાં ઘુંટડા ભરવામાં અને આસ-પાસ વ્યર્થ ફરવામાં પણ મઝા આવી શકે છે. પણ સમય મર્યાદિત છે. આથી અહીં બુદ્ધિનો શ્રેષ્ઠત્તમ ઉપયોગ કરીને કુશળતાપૂર્વક માત્ર એવા જ સિપાઈઓને હરાવવા જોઈએ અને એવો જ રસ્તો પકડવો જોઈએ જે લક્ષ્ય તરફ દોરી જાય. આ રમત આપણે વાસ્તવિક જીવનરૂપી જે રમત રમી રહ્યાં છીએ એનું જ સાદું સ્વરૂપ છે. પરંતુ બોધ એકદમ સ્પષ્ટ છે રમત હોય કે જીવન, લક્ષ અને સમયને ધ્યાનમાં રાખી કાર્ય કરો.

બધાં જ વેદોનું જ્ઞાન જીવનની આ રમતમાં આપણને માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. જેમ જેમ આપણે મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વધારેને વધારે સમજ કેળવતા જઈશું તેમ તેમ આપણાં જીવનની દિશા વધુ સ્પષ્ટ બનશે. પણ સંક્ષેપમાં કહી શકાય કે – આપણને બધાંને આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ જાણવા માટેનું ખાસ પ્રકારનું કુતુહલ છે. વિજ્ઞાન, ધર્મ, તત્વજ્ઞાન કે ફિલસૂફીઓ – આ બધાં જ આ મૂળ પ્રશ્નોના જવાબ આપવા પ્રયત્નો કરે છે. પણ તેઓ યોગ્ય અને સંતોષકારક જવાબો આપી શકતા નથી. ઉલટાનું તેઓ એક બીજાની માન્યતાઓનું ખંડન કરતા જોવા મળે છે. પણ વેદો આ મૂળ પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા માટે કઈ દિશામાં આગળ વધવું તેનો સંકેત આપે છે. આ ઉપરાંત આ પ્રશ્નોના સંતોષકારક જવાબ મેળવવા માટેનું જરૂરી એવું માળખું પણ ઘડી આપે છે – એકદમ વૈજ્ઞાનિક અને તાર્કિક માળખું, અને બાકીનું આપણાં અભ્યાસ, અધ્યયન અને શોધ માટે રાખે છે.

વૈદિક સાર સ્પષ્ટ છે – મૂળભૂત પ્રશ્નોનાં જવાબ શોધવા એ જ જીવનનું ખરું લક્ષ્ય છે. અને આ જવાબોની અનુભૂતી થતા જ ચિંર આનંદની અવસ્થાનો અનુભવ થવા માંડે છે.

મૂળભૂત પ્રશ્ન એક જ છે.

બાકી બધાં આ પાયાના પ્રશ્નનોના વિસ્તાર જ છે. અને આ પ્રશ્નોના જવાબ મેળવવાની પ્રક્રિયા જ આપણાં જ્ઞાનની દિશા નક્કી કરે છે. અને જે કાંઈ આપણને આ પ્રશ્નોના જવાબ શોધવામાં મદદરૂપ બની રહે છે તે બધું આપણને આનંદના માર્ગ પર જ લઇ જાય છે. બાકીનું બધું જ સમયનો બગાડ છે અને દુ:ખ અને શોક તરફ લઇ જાય છે.

આમ આ મૂળભૂત પ્રશ્ન છે:

હું કોણ છું?

અને આને સંલગ્ન નીજા મૂળભૂત પ્રશ્નો છે:

હું ક્યાંથી આવ્યો છુ?

હું ક્યાં જઈશ?

મારા આ જીવનનો ઉદેશ શો છે?

This translation in Gujarati has been contributed by Ronak and Kruti. Original post in English is available at http://agniveer.com/direction/

Facebook Comments

Liked the post? Make a contribution and help revive Dharma.

Disclaimer:  We believe in "Vasudhaiv Kutumbakam" (entire humanity is my own family). "Love all, hate none" is one of our slogans. Striving for world peace is one of our objectives. For us, entire humanity is one single family without any artificial discrimination on basis of caste, gender, region and religion. By Quran and Hadiths, we do not refer to their original meanings. We only refer to interpretations made by fanatics and terrorists to justify their kill and rape. We highly respect the original Quran, Hadiths and their creators. We also respect Muslim heroes like APJ Abdul Kalam who are our role models. Our fight is against those who misinterpret them and malign Islam by associating it with terrorism. For example, Mughals, ISIS, Al Qaeda, and every other person who justifies sex-slavery, rape of daughter-in-law and other heinous acts. Please read Full Disclaimer.
Previous articleमाँ
Next articleవేదములలో వర్ణించబడిన ‘ముక్తి’
"મુક્તિના એકમાત્ર સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય સાથે જીવાતું, શ્રેષ્ઠત્તમ કર્મોયુક્ત, સાદું, સરળ અને સંતુલિત જીવન એ જ જીવન જીવવાનો ઇષ્ટતમ માર્ગ છે. આ સિવાયનું બાકીનું બધું જ અમુલ્ય સમય અને ઉર્જાની બરબાદી છે." આ જીવન મંત્ર સાથે મિશન અગ્નિવીરને પોતાનું જીવન સમર્પિત કરતી એક જીવાત્મા.

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here