Nanyah Panthah Vidyate Anayaya
આના સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી! 

હું કોણ છું?

હું ક્યાંથી આવ્યો છું?

હું ક્યાં જઈશ?

મારા આ જીવનનો ઉદ્દેશ શો છે?

આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ કોઈ નિબંધના રૂપમાં લખી ન શકાય. આ જવાબોને કોઈ ઇતિહાસના પ્રકરણની જેમ ગોખીને યાદ પણ રાખી ન શકાય. આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબોને સંપૂર્ણપણે સમજવા અત્યંત જરૂરી છે. અને આમ થવું ત્યારે જ શક્ય બને કે જ્યારે બધીજ ઇન્દ્રીયો અને તેનું નિયંત્રણ કરનાર મન દ્વારા આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબોની અનુભૂતિ થાય. વૈદિક ભાષામાં કહીએ તો આપણાં જીવનનો એક માત્ર ઉદ્દેશ આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ શોધવાનો અને તેના દ્વારા પરમ આનંદ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરવાનો છે.

આ પ્રશ્નોનો ઉલ્લેખ માત્ર જ આપણાં હૃદયના ધબકારા વધારી દે છે અને ક્યારેક ડર અને હતાશાનો પણ ભાવ ઉત્પન્ન કરે છે. આમેય આપણે બધા એ વાત સાથે સહમત છીએ જ કે આપણી આખી જીંદગી અને જીવનની બધી જ ક્રિયાઓ કોઈને કોઈ રીતે મૃત્યુના ડરને દુર કરવાનો એક સતત ચાલતો પ્રયાસ જ છે. આપણું મગજ મૃત્યુના વિચાર માત્રને – કે એક દિવસ કશું જ (ન ઇન્દ્રિયો, કે ન લાગણીઓ) નથી રહેવાનું – અવરોધે છે. અને આપણે જાણીએ છીએ કે જીવનનું જો કોઈ અટલ સત્ય હોય તો તે છે મૃત્યુ! આપણે મૃત્યુના સત્યની આ લાગણીની અવગણના કરતા રહીએ છીએ. આપણે આપણી આત્માની પણ અવગણના કરતા રહીએ છીએ. પરંતુ તેમ છતાં, આપણાં કોઈ કાર્ય દરમિયાન અચનાક અંદરથી એક અવાજ આવે છે કે “આ બધાનો એક દિવસ અંત આવશે.” પણ આપણે આ અવાજની પણ અવગણના કરી આપણું ધ્યાન આપણી કારકિર્દી, બીજી પ્રવૃત્તિઓ, મનોરંજન વગેરે તરફ વાળી દઈએ છીએ. આપણે આપણી જાતને આ મૂળભૂત પ્રશ્નો તરફ અસંવેદનશીલ બનાવી દઈએ છીએ. પણ આમ કરવા છતાં આ પ્રશ્નોનું અસ્તિત્વ તો રહે જ છે તે એક અટલ સત્ય છે.

આજે વિજ્ઞાને ઘણી પ્રગતિ કરી છે. વિજ્ઞાને ઘણાં બધા ઉપકરણો બનાવ્યા છે અને આ ઉપકરણોને સમજાવતા ઘણાં બધા સિદ્ધાંતો પણ આપ્યા છે. પરંતુ જ્યાં આ મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ આપવાની વાત આવે છે ત્યાં આધુનિક વિજ્ઞાનની પ્રગતિ લગભગ નહીવત છે. આધુનિક વિજ્ઞાન પોતાની આ નિષ્ફળતાથી હતાશ થઈને એવો દાવો કરે છે કે જે તત્વોને વૈજ્ઞાનિક ઉપકારો દ્વારા પકડી ન શકાય કે તેનું અવલોકન કરી ન શકાય તેવા તત્વોનું અસ્તિત્વ જ હોતું નથી! પણ સાથે સાથે આધુનિક વિજ્ઞાન એ વાતનો સ્વીકાર કરે છે કે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો માટે કારણભૂત એવા મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ હજી સુધી અપાયા નથી. વિજ્ઞાન પાસે પણ આ પ્રશ્નોના કોઈ જવાબ નથી.

તમે જાણો છો આત્મસહાય પરના મોટાભાગના પ્રશિક્ષણ કાર્યક્રમો નિષ્ફળ કેમ નીવડે છે?આત્મસહાય પરના મોટા ભાગના પ્રશિક્ષણ કાર્યક્રમોની નિષ્ફળતા પાછળનું કારણ એ છે કે, આ કાર્યક્રમોમાં તમને ઉત્સાહ કે પ્રેરણા તો આપવામાં આવે છે પરંતુ એ સમજાવવામાં આવતું નથી આપણે ઉત્સાહી અને પ્રેરિત કેમ રહેવું જોઈએ? જ્યારે મનુષ્યનું મગજ જાણી જાય છે કે આ કે બધી જ સફળતાઓ, ઉચ્ચ પ્રેરણાઓ, ઉત્સાહ, જોશ વગેરે વગેરે…. મેળવ્યા પછી પણ એક દિવસ તો મૃત્યું જ પામવાનું છે, ત્યારે તે વિચાર કરે છે કે જો એક દિવસ મૃત્યુ જ પામવાનું હોય અને આમાનું એકપણ સકારાત્મક પરિવર્તન કાયમી રહેવાનું નથી, તો પછી મારા જીવનમાં આ બધા સકારાત્મક પરિવર્તનો લાવવાની જરૂર જ શી છે? હું શા માટે આ બધી વસ્તુની તસ્દી લઉં?આ વિચાર આવતા જ આપણને આત્મસહાય પરના કાર્યક્રમોનો કોઈ લાભ દેખાતો નથી. એક દિવસ કશું જ રહેવાનું નથી એ ખ્યાલથી જ આત્મસહાયના રૂપમાં મળતી પ્રેરણા કે ઉત્સાહનો કશો જ અર્થ રહેતો નથી.

આવા પ્રશ્નોના જવાબ મેળવવા માટે વ્યક્તિ આધ્યાત્મિકતાનો માર્ગ અપનાવે છે. જયારે વ્યક્તિ સ્વર્ગ-નર્ક, પયગંબર, અવતાર વગેરે વિશે વાંચે છે ત્યારે તેને ક્ષણ ભર માટે આનંદનો અનુભવ થાય છે. તેને શાંતિની પણ અનુભૂતિ થાય છે. આથી તે આવી વાતોને વળગી રહીએ છીએ. તેનું મન પણ એમ જ કહે છે “ના બસ!હવે હું આગળ વધુ વિશ્લેષણ નહીં કરું. મારા પ્રશ્નોના સાચા જવાબો આ જ હોવા જોઈએ. કારણ કે જીવનભર મને સતાવી રહેલા આ પ્રશ્નોને હવે હું વધારે સહી શકું એમ નથી.” આમ કહી વ્યક્તિ આગળ વિચારનું બંધ કરી દે છે.

પરંતુ આ પ્રશ્નો તો રહે જ છે. આ ચમત્કારિક, અતાર્કિક અને અવૈજ્ઞાનિક વાર્તાઓમાં રહેલી ખામીઓને આપણું મગજ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકે છે. મગજ જાણે છે કે એણે ક્યારેય કોઈ ચમત્કાર જોયો નથી અને આ બધી માત્ર ઉડતી વાતો જ છે. તેમ છતાં વ્યક્તિને આ મુંઝવતા પ્રશ્નોના જવાબો તો આવી આંધળી માન્યતાઓ અને ક્યારેય બની ન હોય તેવી ચમત્કારિક ઘટનાઓમાં જ રહેલા તેમ જણાય છે.

પણ સત્યનો આગ્રહ એ આત્માનો સહજ ગુણ હોવાથી આત્મા આવી આંધળી માન્યતાઓ અને ચમત્કારિક ઘટનાઓનો સ્વીકાર કરતી નથી છે. આત્મા મગજને આદેશ આપે છે કે “અરે…આ સાચું નથી લાગતું!! આ પ્રશ્નોના વધુ સાચા, વૈજ્ઞાનિક અને તાર્કિક જવાબો શોધ!!” પણ આપણું મગજ આત્માને વળતો જવાબઆપે છે “શાંત થઈ જા”. જયારે આત્માનો અવાજ વધારે પ્રબળ બને છે ત્યારે આપણે તેને કોઈને કોઈ પ્રકારની પ્રાર્થના, મંત્રોચ્ચાર, વાંચન, ભજનો વગેરે દ્વારા શાંત પડવાનો પ્રયત્ન કરતા રહીએ છીએ. અને આ જ કારણે આધ્યાત્મિકતાના નામ પર ધંધાઓ વિકસિત થયા કરે છે. પરંતુ અંતે તો આપણે આ મૂળભૂત પ્રશ્નોની સાથે નિરુત્તર થઈને રહી જઈએ છીએ.

પણ જ્યાં આ મૂળ પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં બધા જ રસ્તાઓ નિષ્ફળ નીવડે છે ત્યાં વેદો સફળ પુરવાર થયા છે. વેદો આ પ્રશ્નોના જવાબમાં એવું તાર્કિક અને વૈજ્ઞાનિક માળખું આપે છે કે જે માળખાને એક વાર સમજી લીધા પછી આપણને કોઈપણ પ્રકારનો ભય કે શંકા વિચલિત કરી શકતા નથી. વૈદિક જ્ઞાનના માળખાને પ્રયોગમાં લાવી જયારે આપણે આ મુંઝવતા પ્રશ્નોના જવાબ શોધવાનું  શરુ કરીએ છીએ ત્યારે આપણી બધી શંકાઓ દુર થવા લાગે છે. આપણાં અંત:કરણમાંથી પ્રેરણા ઉદ્દભવે છે, ઉત્સાહ આપણાં પ્રાકૃતિક સ્વભાવનો ભાગ બની જાય છે. આપણે વર્તમાનનો ભરપુર આનંદ માણી શકીએ છીએ અને ભવિષ્યને પહેલા ક્યારેય ન જોયા હોય એવા અત્યંત આનંદમય દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ શકીએ છીએ. અને જેમ-જેમ આપણે પ્રયત્નો દ્વારા આગળ વધતા જઈએ છીએ તેમ-તેમ આપણાં આનંદ અને ઉત્સાહમાં વધારો થતો રહે છે. આ પ્રશ્નોના જવાબ શોધવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા જ, આપણને જે નિત્ય આનંદની શોધ હંમેશાથી હતી તે, નિત્ય આનંદનો સ્ત્રોત બની જાય છે!

વૈદિક જ્ઞાનના માળખા દ્વારા મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ શોધવાની પ્રક્રિયા એ NLP જેવી કોઈ યાંત્રિક પ્રક્રિયા નથી.આ પ્રક્રિયા કોઈ વાર્તાઓ કે ચમત્કારોમાં આંધળો વિશ્વાસ રાખવા કહેતી નથી. આમાં આપણાં વિશ્લેષ્ણાત્મક મગજને બંધ કરી દેવાની વાત પણ નથી. આનાથી વિપરીત, આ પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફુરિત અને તાર્કિક છે. આ પ્રક્રિયા મનુષ્ય સ્વભાવ સાથે એટલી હદે સુમેળમાં ચાલે છે કે આ પ્રકિયા પોતે જ મનુષ્ય સ્વભાવનો એક ભાગ બની જાય છે. અને આથી આપણને બહારથી કોઈપણ પ્રકારની સહાયની જરૂર રહેતી નથી. વેદો કહે છે કે સમગ્ર વૈદિક જ્ઞાન આપણી અંદર જ છે. એનો અર્થ એ છે કે વૈદિક જ્ઞાન આપણાંમાંથી એવી રીતે બહાર આવે છે કે જાણે આપણે પોતે જ પ્રશ્નોના જવાબ આપી રહ્યાં હોય. આથી બીજી કોઈ બાહ્ય મદદની જરૂર નથી. આ જ્ઞાન અંત:કરણમાંથી આવે છે અને આથી આ જ એકમાત્ર એવી રીત છે કે જે સફળતાપૂર્વક કામ કરે છે!

નોંધ: મૃત્યુની ચિંતા છોડો. વેદો એ પ્રમાણિત કર્યું છે કે આપણે ક્યારેય મૃત્યુ પામતા નથી. કારણ કે આપણે (આત્મા) તો હંમેશા મૃત્યુથી વિરુદ્ધ – શાશ્વત અને અમર – છીએ.

Original post in English is available at http://agniveer.com/othermethods/

Facebook Comments

Liked the post? Make a contribution and help revive Dharma.

Disclaimer:  We believe in "Vasudhaiv Kutumbakam" (entire humanity is my own family). "Love all, hate none" is one of our slogans. Striving for world peace is one of our objectives. For us, entire humanity is one single family without any artificial discrimination on basis of caste, gender, region and religion. By Quran and Hadiths, we do not refer to their original meanings. We only refer to interpretations made by fanatics and terrorists to justify their kill and rape. We highly respect the original Quran, Hadiths and their creators. We also respect Muslim heroes like APJ Abdul Kalam who are our role models. Our fight is against those who misinterpret them and malign Islam by associating it with terrorism. For example, Mughals, ISIS, Al Qaeda, and every other person who justifies sex-slavery, rape of daughter-in-law and other heinous acts. Please read Full Disclaimer.
Previous articleవేదములలో వర్ణించబడిన ‘ముక్తి’
Next articleमादर ए वतन
"મુક્તિના એકમાત્ર સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય સાથે જીવાતું, શ્રેષ્ઠત્તમ કર્મોયુક્ત, સાદું, સરળ અને સંતુલિત જીવન એ જ જીવન જીવવાનો ઇષ્ટતમ માર્ગ છે. આ સિવાયનું બાકીનું બધું જ અમુલ્ય સમય અને ઉર્જાની બરબાદી છે." આ જીવન મંત્ર સાથે મિશન અગ્નિવીરને પોતાનું જીવન સમર્પિત કરતી એક જીવાત્મા.